Για το «Τζόνι & Λούλου» *

(Αναμνήσεις από ένα ζοφερό παρόν κι ένα ακόμη ζοφερότερο μέλλον ή αυτοβιογραφικό της πρώτης χαμένης γενιάς του 21ου αιώνα.
Ένα καθαρά πολιτικό βιβλίο χωρίς καμία απολύτως κομματική ταυτότητα. Μια ταινία των εκδόσεων Μεταίχμιο με πρωταγωνιστές τους συν πλην τριαντάρηδες και σεναριογράφο και σκηνοθέτη τη Βάσια Τζανακάρη αλλά και μουσική επένδυση από την ίδια.)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σ’ αυτό το δεύτερο βιβλίο της κας Βάσιας Τζανακάρη, το πρώτο της μυθιστόρημα, μιας και το πρώτο εξαιρετικό επίσης βιβλίο ήταν μια συλλογή από διηγήματα βασισμένα σε συγκλονιστικά τραγούδια του Nick Cave, και σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, ο έρωτας φαίνεται ν’ αποτελεί τον καμβά πάνω στον οποίο εξελίσσεται η πλοκή. Άλλωστε αυτό φωνάζει και το καλλιγραφημένο LOVE STORY στο εξώφυλλο του βιβλίου. Ο έρωτας δύο νέων, όμορφων και έξυπνων ανθρώπων, όπως τόσοι και τόσοι που κυκλοφορούν γύρω μας. Δύο ανθρώπων που ορκίστηκαν να αγαπιούνται μέχρι να χαλάσει ο κόσμος και που κράτησαν τον όρκο τους ακόμη κι όταν ο κόσμος χάλασε. Όμως η συγγραφέας δεν αρκείται στην περιγραφή μιας ρομαντικής και τρυφερής, ίσως και τραγικής, ιστορίας αγάπης. Τα επίπεδα είναι πολύ περισσότερα, άλλα αναγνωρίσιμα άμεσα κι άλλα υπόρρητα, αναμένουν από τον αναγνώστη να τα ανακαλύψει, να τα οριοθετήσει και να τα ονομάσει.

Ο στόχος της συγγραφέως πολλαπλός και πολύπλοκος. Οι συμβολισμοί παντού για να τους ανακαλύψουμε, να τους συνδέσουμε με τα δικά μας βιώματα, με τις δικές μας αγωνίες για το μέλλον αυτού του τόπου, για το μέλλον των παιδιών μας, εκείνη τη μαγική στιγμή της μέθεξης με την ψυχή και τη σκέψη της συγγραφέως….Όπως …..

ΝΟΣΤΟΣ & ΦΥΓΗ

Ο Τζόνι είναι ένας Οδυσσέας και ένας Πάρης σε ένα. Η συγγραφέας συνειδητά ή ασύνειδα βαδίζει στ’ αχνάρια του πανάρχαιου μύθου του αέναου ταξιδιού, πηγαιμός ή νόστος, θα το διερευνήσουμε λίγο παρακάτω. Ακολουθεί την Οδύσσεια όχι βέβαια γραμμικά και αυστηρά –άλλωστε αν η επιλογή είναι ασύνειδη κάτι τέτοιο αποκλείεται. Οι συμβολισμοί, κατά την υποκειμενική μου ανάγνωση, συγκλίνουν σε μια τέτοια ερμηνεία: Ο Τζόνι-Πάρης-Οδυσσέας ξεκινάει από τη Μεσσηνία, δίπλα στη Σπάρτη, έλκει μέρος της καταγωγής από την Αλεξανδρούπολη – γεωγραφικός συμβολισμός για την Τροία- και κατευθύνεται στην Κωνσταντινούπολη-Τροία. Στο ταξίδι αυτό παίρνει μαζί του και τη Λούλου-Ελένη-Πηνελόπη. Γιατί ένας σύγχρονος Οδυσσέας δεν θα’ φηνε πίσω του την Πηνελόπη του. Ούτε αυτή θα’ μενε, άλλωστε. Μια εργαζόμενη, έστω και άνεργη, γυναίκα, μια φωτογράφος συναυλιών δεν θα δεχόταν να μείνει πίσω. Από την άλλη πλευρά, ως Πάρης κλέβει την Ελένη, γιατί η αρχική ιδέα για το ταξίδι είναι του Τζόνι. Η Λούλου-Ελένη, τρελά ερωτευμένη μαζί του, τον ακολουθεί. Με τη θέλησή της.

Όμως τι να’ ναι τάχα τούτο το ταξίδι; Πηγαιμός ή νόστος; Αν είναι Πάρης είναι νόστος. Στην Τροία/ Κωνσταντινούπολη… αν είναι Οδυσσέας που πάει για την Τροία, είναι πηγαιμός… αν όμως η Κωνσταντινούπολη συμβολίζει την Ιθάκη, τότε είναι νόστος, επιστροφή.

Σας βάζω δύσκολα… όμως ο Καβάφης έχει τη λύση: ο πηγαιμός για την Ιθάκη δεν είναι παρά η επιστροφή ή η προσπάθεια για επιστροφή. Άλλωστε ο νόστος μπορεί να είναι πηγαιμός αν αντιστρέψουμε την αφετηρία. Τελικά για μια ακόμη φορά εκείνο που μετράει είναι το ταξίδι. Στη ζωή πάντα πηγαίνουμε. Κινούμαστε γραμμικά και ουσιαστικά δεν γυρνάμε ποτέ. Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω. Μήπως όμως έτσι χάνεται ο νόστος; Όχι, γιατί γυρίζουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε, πάντα πηγαίνουμε προς τα κει. Άλλωστε, στη λογοτεχνία, τα πάντα κινούνται στον υποκειμενικό χωροχρόνο. Τίποτε δεν μπορεί να οριοθετηθεί με απόλυτα αντικειμενικά κριτήρια. Δεν αποτελεί στόχο του συγγραφέα…… Η υποκειμενικότητα του αναγνώστη και η πολλαπλή ανάγνωση αποτελούν τη γοητεία του φανταστικού. Ο συγγραφέας γελάει κάτω απ’ τα μουστάκια του όταν οι αναγνώστες προσπαθούν να τον ερμηνεύσουν….ούτε ο ίδιος πιθανόν να μην υποψιάζεται κάποιον συμβολισμό του…

Ο Τζόνι και η Λούλου, άνεργοι απολυμένοι κι οι δυο τους, ξεκινάνε ένα road trip,όπως ονομάζουμε σήμερα τα ταξίδια με το αυτοκίνητο ή και όχι αλλά πάντα με το στοιχείο της περιπλάνησης ή της περιπέτειας. Και η Οδύσσεια μήπως δεν είναι παρά ένα road trip -θαλασσινό βέβαια- σαν αυτό που αριστοτεχνικά περιγράφει η Βάσια Τζανακάρη; Ένα road trip,μια Οδύσσεια της γενιάς των συν πλην τριάντα που ωθούνται στη βίαιη μετανάστευση, που εκδιώκονται από το σπίτι, τους φίλους, τα όνειρα, τον ήλιο και τη θάλασσα της πατρίδας τους. Μιας γενιάς που τα πιο γλυκά όνειρά της μετατράπηκαν στους πιο πικρούς εφιάλτες….

Όσο πάει σκοτεινιάζει μετά το δυνατό φως στο τούνελ … μια γκροτέσκα ατμόσφαιρα αρχίζει να μου μαζεύει το στομάχι…Ένα υγρό, καφέ-γκρίζο τοπίο σαν του αμερικάνικου νότου …ασυνήθιστο για τα ελληνικά πρότυπα…

Ο Τζόνι και η Λούλου καθοδόν για την Κωνσταντινούπολη, ένα από τα Ελδοράδα των σημερινών τριαντάρηδων. Φτάνοντας στον Βόλο ο Τζόνι κολυμπάει στον Παγασητικό αλλά νομίζει ότι βρίσκεται στον Μεσσηνιακό, τη θάλασσα που είχε πνιγεί ο Πέτρος, ο πατέρας του. Η οικογένεια, η παιδική ηλικία, η αθωότητα που χάθηκε. Η ανασφάλεια της απομάκρυνσης, της αποκοπής από τα οικεία. Αυτό συμβολίζει και το όνειρο ότι το νερό που κολυμπάνε δεν έχει άνωση. Τους τραβάει προς τα κάτω. Στην άβυσσο, στην απώλεια. Έτσι νιώθουν οι νέοι άνθρωποι σήμερα. Τόσο νέοι, τόσο ωραίοι, τόσο μορφωμένοι, τόσο ατυχείς… Και αέρας δεν υπάρχει έξω, σαν να τον ρούφηξε μια τεράστια ηλεκτρική σκούπα και ο μικρός κοκκινολαίμης βρίσκεται, όπως και οι δύο πρωταγωνιστές, σε κενό αέρος. Δεν μπορούν ούτε να αναπνεύσουν ούτε να κολυμπήσουν. Τους κλέψανε τα όνειρα, τους πήραν τη πνοή τους, την ελπίδα, το δικαίωμα στο μέλλον. Ποιοι; Όλοι τους ξέρουμε… ‘Θα σ’ αγαπώ κι ο κόσμος να χαλάσει… ο κόσμος χάλασε κι ακόμη σ’ αγαπώ,’ …. Τουλάχιστον, εξακολουθούν να ερωτεύονται με πάθος…

Και το ταξίδι προς την Κωνσταντινούπολη, που θα πρόσφερε δουλειά στους δύο άνεργους κι ερωτευμένους ήρωες εξελίσσεται σαν την Οδύσσεια. Νέοι άνθρωποι θάβονται ζωντανοί σ’ έναν άκαρδο κόσμο που τους κληροδοτήθηκε από τις άπονες εξουσίες της μεταπολίτευσης.

LOOK AWAY, LUCIFER! ΑΠΟΣΤΡΕΨΑΤΩ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΣΟΥ, ΕΩΣΦΟΡΕ..

Στο όνειρο και στο θάνατο- τόσο κοντά και τόσο μακριά οι δύο άγγελοι του μυθιστορήματος, βρίσκουν αυτά που ζεσταίνουν τις καρδιές τους αλλά κι αυτά που στοιχειώνουν τον ύπνο τους. Το καλό με το κακό μαζί.

Η Λούλου βρίσκει στην Κωνσταντινούπολη τον νεκρό-έτσι νόμιζε- γάτο της τον Γκριγκρι αλλά και το παλληκάρι της ταξιτζούς, της Γιασεμής, στην Αθήνα που της είχε πει ότι είχε καρκίνο στο λαιμό… Είναι ο ταξιτζής που τους παραλαμβάνει όταν το Σκόντα τους τα φτύνει λίγο πριν από την Πόλη… Ή μήπως ήταν πολύ πιο νωρίς; Κάπου μετά τους Δελφούς, στον ομφαλό της γης, στην καρδιά της άκαρδης πατρίδας..

Αχ, αυτές οι συζητήσεις για έξω, για φυγή, μόνιμος καημός τόσων γενιών Ελλήνων. Θαρρείς και το ’χει η μοίρα μας, ή μήπως είναι η γεωγραφική μας θέση; Από τον ομηρικό Οδυσσέα που σηματοδοτεί ιστορικά αυτό το βασικό χαρακτηριστικό της φυλής, στους πολιτικούς και οικονομικούς μετανάστες διαχρονικά αλλά και στους σοφιστικέ μετανάστες, την Κωνσταντινουπολίτικη ιντελιγκέντια, μετά την Άλωση. Την Άλωση που έγινε θαρρείς γι αυτό τον λόγο, για τη φυγή των βυζαντινών εγκεφάλων που συμμετείχαν, ουσιαστικά δημιούργησαν μαζί με τα κεφάλαια των νέων χωρών της Αμερικής, το θαύμα της Αναγέννησης. Το διπλό πρόσωπο του Ιανού! Και οι σημερινοί Έλληνες μετανάστες είναι σοφιστικέ σαν αυτούς της Άλωσης. Μορφωμένοι, πολύγλωσσοι, με μεταπτυχιακά… Με τρομάζει αυτή η αναλογία, αυτή η ομοιότητα. .. Με τρομάζει πολύ. Μήπως βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα Άλωση; Σε ένα καινούργιο εθνικό ξεριζωμό που δεν πάει ο νους μας;

Αυτοί οι νέοι μας με τα ντοκτορά εγκαταλείπουν μια πατρίδα με τόσα χιλιόμετρα ακτογραμμής που κάθε μέρα κατακλύζεται από χιλιάδες εξαθλιωμένους μετανάστες που δεν μπορεί να απορροφήσει, που αδυνατεί να θρέψει… Ενώ τα δικά της παιδιά την εγκαταλείπουν… την εγκαταλείπουν για την Εσπερία… Ο ήλιος όμως; Πού θα βρουν τον ήλιο στην Εσπερία, στη Δύση, τη σκοτεινή δύση; Γιαυτό ο Τζόνι και η Λούλου ακολουθούν τον αρχαίο τρόπο. Την Ανατολή. Επιστροφή στην Κωνσταντινούπολη, στην Τροία, στα Σούσα, στη Περσέπολη. Για να μη χάσουν τον ήλιο.

Η αγωνία όλων των νέων παιδιών να ανοίξουν τα φτερά τους και να φύγουν μακριά από τη προστατευμένη-ίσως σε βαθμό υπερβολής κάποιες φορές- φωλιά τους κουβαλώντας τη ζέστη της μέσα στα κύτταρά τους. Κι όταν η θερμοκρασία στο καινούργιο περιβάλλον πέφτει και η απελπισία της πόλης που πάντα σε ακολουθεί φέρνει την παγωνιά, τότε τα κύτταρα αυτά ακτινοβολούν τη συναγμένη ζέστη και ανοίγει ένα παράθυρο, φινιστρίνι έστω, χαραμάδα, στην ελπίδα. Όπως η συμβολική ανθοφορία της μαραζωμένης λεμονιάς της απολυμένης Μέλπως που άνθισε και λουλούδισε όταν την έφερε πίσω στο σπίτι από τη δουλειά της , μετά από 15 χρόνια μοναξιάς.

Άνεργοι νέοι με ξεχωριστά χαρακτηριστικά και από τις προηγούμενες εποχές αλλά και μεταξύ τους. Αίφνης, η κατηγορία των Ανεργίστας. Μια κατηγορία που αποτελούν νέοι γκλαμουράτοι άνεργοι ενός lifestyle που με τίποτε δεν περνιέται για ζωή. Μια ποιητική δηθενιά στα όρια της λιποθυμίας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η συγγραφέας. Όμως είναι κι αυτοί άνεργοι. Ό,τι απέμεινε από τα κίβδηλα golden boys των 90s, σαπισμένα κουφάρια ενός σάπιου, ψευδεπίγραφου συστήματος μιας επίπλαστης ευδαιμονίας που βασίστηκε στο ξήλωμα του παμπάλαιου και σοφά υφασμένου κοινωνικού ιστού, στην αποδόμηση ενός αρχαιότατου συστήματος κοινωνικής αλληλεγγύης.

Η φυγή και ο νόστος, ο νόστος και η φυγή άρρηκτα δεμένες έννοιες όπως είπα και πιο πάνω αφού εξαρτάται από το πού θέτεις την εκκίνηση, η Κωνσταντινούπολη, Τροία μαζί και Ιθάκη, που άγγιξαν ο Τζόνι και η Λούλου στη ζώνη του λυκόφωτος, η Ελένη που κανείς δεν έφερε πίσω επειδή είχε ήδη φύγει ή δεν είχε πάει ποτέ… πάλι ένας πόλεμος για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.

Όμως τα δυο παιδιά συνεχίζουν να ταξιδεύουν με το REARVIEWMIRROR, θέλουν κι αυτοί να δουν πράγματα, να δουν πράγματα, θέλουν να χειραφετηθούν… συνεχίζουν ν’ αγαπιούνται… τι κι αν ο κόσμος χάλασε. Ο Kurt αυτοκτόνησε, ανακοινώνει η φωνή του εκφωνητή. Μα, τι στο καλό; Τώρα έγινε γνωστή η αυτοκτονία του…Ή μήπως βάζουν παλιά προγράμματα…

Και το ταξίδι συνεχίζεται μέσα από τις μακρυπόδαρες Σειρήνες και τους ανατρεπόμενους Κύκλωπες της Εθνικής που, αυτή τη φορά, σημάδεψαν τέλεια το στόχο τους, το καράβι του Κανένα….

Από την παρουσίαση του βιβλίου στο Elpida Resort στις Σέρρες

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ/ ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ;

Η γυναίκα-πρωταγωνίστρια, η Λούλου, δεν είναι φεμινίστρια με την έννοια του φεμινισμού του 60, 70 και 80. Έχει καταφέρει να είναι ίση, τουλάχιστον αυτή, η γενιά της, η τάξη της και δεν χρειάζεται να δώσει καμία μάχη για να κερδίσει κάτι. Τουλάχιστον όχι κάτι σε αντιπαράθεση με τον άντρα, τον Τζόνι. Αντίθετα και οι δυο έχουν τα ίδια ακριβώς προβλήματα, μάλλον κοινή τη γενεσιουργό αιτία των προβλημάτων τους: Την ΑΝΕΡΓΙΑ.

Ακόμη, η γραφή της κας Τζανακάρη είναι έξυπνα φεμινιστική χωρίς κραυγαλέες ακρότητες. Για παράδειγμα, σημειολογικά και κάπου στην αρχή του βιβλίου λέει «η Μελίνα η διορθώτρια και ο Μιχάλης ο διορθωτής..» αντί «η Μελίνα και ο Μιχάλης οι διορθωτές ..»

Το ταξί που παίρνει η φρεσκοαπολυμένη Λούλου το οδηγεί γυναίκα …ο Τζόνι διενεργών φασίνα ως αγχολυτικό…εδώ ο Ηρακλής απεικονίζεται με γυναικεία ρούχα και φακιόλι που του φόρεσε η Ομφάλη, μονολογώ. Οι Μακεδόνισσες πάντα ήταν φεμινίστριες…

Αλλά γιατί ο GUARDIAN, Βάσια μου; Πρόκειται για εφημερίδα, άρα η GUARDIAN. Άλλωστε γιατί να μην είναι η ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΡΙΑ; Ή o CORRIERE DELLA SERA, γιατί όχι ‘η’; Εμείς έτσι τα λέγαμε. Όμως, όλοι οι νεότεροι δημοσιογράφοι το έχετε αλλάξει εις βάρος μάλιστα της φεμινιστικής δημοσιογραφίας.

Στο φόντο του μυθιστορήματος κι άλλες γυναίκες αντιπροσωπευτικές. Προηγούμενες, όπως η Βιολέτα η μάνα του Τζόνι, ελληνίδα νοικοκυρά και μάνα, η Υβόννη, η μάνα της Λούλου, η επιστήμων της προηγούμενης, δηλαδή της δικιάς μου γενιάς. Υπάρχει και η φεμινίστρια του 70 η θεία Λίλα, με την τρέλα της για τον ELVIS, αλλά ο φεμινισμός της είναι περασμένος από το φίλτρο της ηπιότητας της ωριμότητας, η θυμωμένη ταξιτζού, η εκπρόσωπος της λαϊκής τάξης που δεν την άγγιξαν τα φεμινιστικά κινήματα. Γι αυτήν ο αγώνας είναι ταξικός, αγώνας για την επιβίωση. Άλλωστε αυτή πάντα είχε διπλό, πολλαπλό ρόλο. Σκυλί που γαύγιζε αλλά ποτέ δεν δάγκανε… ….Σκυλί και στο σπίτι και στη δουλειά. Όπως οι αγρότισσες και οι εργάτριες. Υπάρχει και η φιλάνθρωπη, άεργη επιχειρηματίας, η κα Βρεττού. Πολλές πλαστικές, ακινησία μούμιας, νεκρή ψυχή, άδεια μάτια, πλαστικές φιλανθρωπίες. Αναγνωρίσιμη.

ΜΟΝΑΞΙΑ & ΖΩΟΦΙΛΙΑ

Η μοναξιά των μεγαλουπόλεων εκφράζεται μέσα από μια αρρωστημένη, κατά την άποψή μου ζωοφιλία. Η παθιασμένη αγάπη της Λούλου για τα ζώα, τον Γκριγκρί, τον γάτο και τον Σκυλάνθρωπο, τον αδέσποτο που βρήκε στον Βόλο. Αναγνωρίσιμη εικόνα απελπισμένης προσπάθειας για επαφή. Αν δεν υπάρχουν οι άνθρωποι, υπάρχουν τα ζώα. Δείγμα κι αυτό του απανθρωπισμένου τρόπου ζωής της σύγχρονης μεγαλούπολης. Και να το οξύμωρο: κρατάς ουσιαστικά φυλακισμένα τα ζώα μέσα σε τέσσερις τοίχους ενώ είναι φτιαγμένα να ζουν έξω στο ύπαιθρο. Ανθρώπινος εγωισμός και πάλι, λέω εγώ. Προκειμένου να έχουμε τη δική μας ισορροπία, τη δική μας βολή δεν διστάζουμε να εξαναγκάσουμε τα ζώα να ζήσουν μια αφύσικη ζωή. Τι είμαστε λοιπόν; Μήπως μισόζωοι κατά το μισάνθρωποι; Ή εχθρόζωοι; Όσο και να προσπάθησα η πλούσια και πλαστική ελληνική δεν μου έδωσε ένα αξιοπρεπές σύνθετο. Ώσπου η κα Τζανακάρη χρησιμοποίησε μια πολύ περιγραφική λέξη: Σκυλάνθρωπος. Ένας κάτοικος της απέναντι οικοδομής που όλη την ώρα έβριζε το σκύλο που ούρλιαζε… ενώ αν έβριζε το αφεντικό του σκύλου θα ήταν μισάνθρωπος.. το ίδιο όνομα δίνουν οι δύο πρωταγωνιστές και στο αδέσποτο που τους θύμισε τον Σκυλάνθρωπο ή που νόμισαν ότι ήταν η μετενσάρκωσή του για να ανακαλύψουν ότι είχαν κάνει λάθος…

ΜΟΥΣΙΚΗ

Ποτέ άλλοτε δεν άκουσα τόση μουσική μέσα μου διαβάζοντας ένα βιβλίο. Δηλαδή σχεδόν ποτέ. Η πρώτη φορά ήταν με το προηγούμενο βιβλίο της Βάσιας! Η μουσική είναι το κυρίαρχο στοιχείο της μυθοπλασίας της συγγραφέως και σ’ αυτό το δεύτερο βιβλίο της που δεν έχει την προφανή σχέση, τουλάχιστον prima vista, μαζί της όπως το πρώτο με τις αριστουργηματικές νουβέλες εμπνευσμένες από τα τραγούδια του Nick Cave. Παρόλα αυτά, μόλις πέφτουν τα γράμματα της έναρξης, τα Διάφανα Κρίνα ενεργοποιούν την ακοή και δημιουργούν ατμόσφαιρα στη σκοτεινή αίθουσα για να ακολουθήσουν ο Στελάρας, ο Ίγκι Ποπ, οι Deep Purple, Led Zeppelin, Lenny Kravitz, Animals, Madrugada,  Frantz Ferdinand, Debbie Harry, Patti Smith αλλά και ο Αγγελάκας, ο Διονυσίου, ο Κωνσταντίνος Βήτα και ο Νικήτας Κλιντ, και οι Kansas, και o Nick Cave, και οι ΜETALLICA,  οι Iron Maiden,αλλά και ο Leonard Cohen, o Jeff Bucklely, οι Smashing Pumpkins, οι Ramones και οι μοιραίοι Kurt Cobain και PEARL JAM ή ο Elvis και η Piaf και ο Αργύρης με τους Χειμερινούς του, η Βέμπο… ένα οργανωμένο χάος, μία χαοτική δομή, ένας αχταρμάς με ακριβέστατη δοσολογία ακριβών υλικών που σηματοδοτούν καταστάσεις, δημιουργούν την κατάλληλη ατμόσφαιρα και ολοκληρώνουν την απόλαυση της ανάγνωσης /παρακολούθησης.

Το γεγονός ότι δεν αναφέρεται πάντα σε συγκεκριμένα τραγούδια αλλά στους δημιουργούς, αφήνει στον καθένα από μας την ελευθερία να φανταστεί ποιο τραγούδι θα ήθελε από τον κάθε καλλιτέχνη… ίσως κάποιοι να ξέρουν μόνο ένα και αυτό να σκέφτονται… Ίσως κάποιοι κανένα… ευκαιρία να το ψάξουν.. Έτσι μπαίνουμε σε μια συμμετοχική διαδικασία, δημιουργούμε κι εμείς… επιτυγχάνοντας καλύτερα τη μέθεξη…

Η ακοή, λοιπόν, ένα μέσο ασυνήθιστο για τον γραπτό λόγο ενεργοποιείται από τη Βάσια και γίνεται ένα ισχυρότατο ατού στην επικοινωνία με τον αναγνώστη « Ένα δειλινό, με τσάκισαν στα δυο, μου κλέψανε την όραση, μου πήραν την αφή μου, μον’ μου ‘μεινε η ακοή να σ’ αγροικώ παιδί μου!» άκουγε η γενιά του ΄60.

Child in time’, ακούνε ο Τζόνι και η Λούλου. Και τα δυο τραγούδια με θέμα τον πόλεμο, ψυχρό, θερμό, συμβολικό… την εξορία, ακούσια στα βουβά ξερονήσια ή εκούσια στις βουερές μητροπόλεις της Δύσης και της Ανατολής….«Να, λοιπόν, η γραμμή ανάμεσα στο καλό και στο κακό, να ο τυφλός – αυτός που μας πήρε την όραση στο προηγούμενο τραγούδι: συνεχίζει να πυροβολεί τον κόσμο με μολυβένιες σφαίρες… εσύ, γλυκό μου παιδί, ήσουν αρκετά κακό και τη γλίτωσες μέχρι τώρα… όμως, κλείσε τα μάτια σου και σκύψε το κεφάλι σου …. περίμενε τη σφαίρα… πού θα πάει; θα εξοστρακιστεί….και τότε …. » ουρλιάζει ο Ian Gillan….

Η Λούλου – το όνομά της Αγγελική -αλλά κοντά στο τέλος μαθαίνουμε ότι είναι κι αυτό αναφορά στην τραγουδίστρια των 60s, ‘Το sir with love’, με τον Sydney Poitier, το θυμάστε; Από την αρχή όμως εκεί πήγε το μυαλό μου…φωτογράφος συναυλιών από πολύ καλή οικογένεια…Πανοραμίτισσα…. και ο Τζόνι ερασιτέχνης πιανίστας –όλα τα παιδιά των σημερινών συν/πλην 30, έκαναν μαθήματα πιάνου. Και φροντιστήριο να μπούνε στο Πολυτεχνείο.. Πτυχίο, λοιπόν, ΕΜΠ, μηχανικός, ηλεκτρολόγος. Επάγγελμα: πιανίστας … σε μπαρ…της κακιάς ώρας…

Ανατριχίλα μαύρη η κουβέντα με τον Τόλη, τον μίζερο μπαροϊδιοκτήτη-επιχειρηματία της συμφοράς όπως και οι περισσότερες κάργιες που μπήκαν στο επάγγελμα μονάχα για να αρπάξουν και να βυθίσουν στην απελπισία τους δημιουργούς… Φαντάσου, λέω, αφού σ’ ένα φαινομενικά κουλτουρέ μπαράκι διεξάγεται τέτοια κουβέντα, τι γίνεται στα θλιβερά σκυλάδικα. Α, ρε Ελλάδα, α, ρε πολιτισμέ! Α, ρe Τζόνι, με το πτυχίο του ηλεκτρολόγου του ΕΜΠ, όνειρου πολλάκις άπιαστου της δικής μου τυχερής, διεφθαρμένης και ολέθριας γενιάς… τότε πτυχίο ΕΜΠ = χρήμα, δόξα, εξουσία, κοινωνική θέση, περηφάνεια των γονιών, καλή προίκα κτλ… τώρα… …..τώρα παρακάλια για ένα σκαμπό μπροστά σ’ ένα ξεκούρδιστο πιάνο ενός μπαρ και η συνεργασία με τη σάπια χιπχοπατζού που ίσως και να τα φέρνει αλλά εσένα σου φέρνει εμετό…

Ίσως καταφέρεις Τζόνι να βγάλεις τον επιούσιο αλλά όσο νερό κι αν πιεις στο παγκάκι της απελπισίας δεν θα σου διαλύσει την πέτρα που κατάπιες …

Πού είσαι Λιόγερμα, Ματθαίο Αγγελίδη, μοιραίε Σερραίε… μυσταγωγία η μουσική σε κείνο το στενάκι της Λώρη Μαργαρίτη, στην καρδιά της Σαλονίκης, πίσω από τον Πύργο τον Λευκό… Κρίμα που η γενιά της Βάσιας δεν το γνώρισε… θα είχε αντισώματα ν’ αντέξει με την προσμονή της επανόδου κάποιων ανάλογων ημερών.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ

Η κα Βάσια Τζανακάρη είναι μια ελπίδα για το ελληνικό μυθιστόρημα. Η Ελλάδα έχει ανάγκη από μυθιστοριογράφους γιατί από ποιητές είμαστε από τους καλύτερους. Το αποδεικνύουν και τα Νόμπελ και το Λένιν που αξιώθηκαν οι μεγάλοι μας ποιητές. Στο μυθιστόρημα όμως χρειαζόμαστε δουλειά. Γιατί και φυσικά δεν θεωρώ ως μυθιστορήματα τα από τηλεοράσεως ευπώλητα… Προς Θεού, δεν τα υποτιμώ…Όμως άλλο να βάφεις το σπίτι σου, έστω και αριστοτεχνικά κι άλλο να ζωγραφίζεις σαν τον Μιχαήλ Άγγελο ή τον Ελ Γκρέκο!!

Η κα Τζανακάρη κτίζει ακόμη τη δομή της με σταθερότητα και μαστοριά. Μόλις ολοκληρώσει τη δομή, υποψιάζομαι πολύ σύντομα, θ’ αρχίσει την αποδόμηση προκειμένου να δημιουργήσει τη δική της, προσωπική ποιητική γραμματική, ίδιον των μεγάλων συγγραφέων. Γιατί έχει τα φόντα για να εξελιχτεί σε μία πρώτης σειράς συγγραφέα. Ήδη έχει πετύχει να ξεχωρίσει με το πρώτο της βιβλίο μια συλλογή από διηγήματα. Τώρα, με το δεύτερο βιβλίο της, το πρώτο ουσιαστικά μυθιστόρημά της, μιας και η γραφή στο προηγούμενο ήταν αρκετά διαφορετική από τη μυθιστορηματική, αρχίζει να δημιουργεί το δικό της στιλ, το δικό της ύφος. Στο μυθιστόρημά της τίποτε δεν μένει στον αέρα. Η πλοκή πλέκεται σαν μια αριστοτεχνική πλεξίδα διπλής όψεως. Το απροσδόκητο και η έκπληξη αλλά με μέτρο και χωρίς υπερβολές για απλό εντυπωσιασμό σε καθηλώνουν. Η πλοκή δεν είναι ο αυτοσκοπός. Η ψυχογραφία είναι εξίσου σημαντική, όπως ακριβώς για τους μεγάλους Αμερικανούς συγγραφείς – δεν θέλω να αναφέρω ονόματα παρά το ότι έχω κάποιους στο μυαλό μου. Εξαιρετικές οι περιγραφές της- αυτές που έχουν σχέση με το νερό ή μέσα από το τζάμι είναι οι αγαπημένες μου. Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιπλάνησης εναλλαγές φωτός και σκότους. ….Να είναι η Ελλάδα του ονείρου και η Ελλάδα της σκληρής πραγματικότητας; Ή μήπως η πατρίδα και η ξενιτιά… Μήπως η ζωή και ο θάνατος;

Το ΤΖΟΝΙ & ΛΟΥΛΟΥ είναι ένα καθαρά πολιτικό μυθιστόρημα χωρίς όμως καμία απολύτως κομματική ταυτότητα… Αρχικά είχα σκεφτεί να αναλύσω αυτή την παράμετρο αλλά μετά δίστασα… είμαι κι εγώ βλέπετε από τη γενιά που μεγάλωσε μέσα σε κομματικές αντιπαραθέσεις που μεταφέρθηκαν και μέσα στη λογοτεχνία. Και πολύ καλώς. Ώρα για άλλα. Το πρόβλημα δεν αφορά αριστερούς ή δεξιούς. Μας αφορά όλους. Τα παιδιά μας οιμώζουν. Τα παιδιά μας πεθαίνουν. Τα παιδιά μας χάνονται.

Ο νέος συγγραφέας, αλλά και ο παλιότερος, σήμερα πρέπει να έχει γοργή αφήγηση. Να μην αναλίσκεται σε σχοινοτενείς αφηγήσεις και περιγραφές. Ο διαδικτυακός αναγνώστης δεν θέλει εμβάθυνση. Δεν προφταίνει. Η ταχύτητα αντιτίθεται στην εμβάθυνση και στην ανάλυση. Έχουν συμπληρωματική κατανομή, όπως λέμε στη γλωσσολογία: όπου είναι η μία λείπουν οι άλλες. Γιαυτό είναι δύσκολο σήμερα να γράψεις ένα μυθιστόρημα με ανάλυση και εμβάθυνση που να φέρει και κάποιο κέρδος στον εκδοτικό οίκο κατορθώνοντας να ‘πουλήσει’. Όποιος συγγραφέας νοιάζεται μόνο για την πλοκή και την γρήγορη εξέλιξη εκπίπτει στο επίπεδο της σαπουνόπερας ή του ελαφρού ευπώλητου – προς μεγάλη τέρψη του εκδότη- κατανοητό και ανεξάρτητο, βέβαια! Αντίθετα η περιγραφή της λεπτομέρειας, είτε αφορά τοπία είτε ψυχικές καταστάσεις, κατά τη γνώμη μου, σε κατατάσσει στην κατηγορία των αληθινών συγγραφέων. Η προσαρμογή στις σημερινές ανάγκες και η εξεύρεση της χρυσής τομής ή του μέτρου όπως έχουν μετασχηματιστεί στη σημερινή εποχή θα αναδείξει τους συγγραφείς του μέλλοντος, αυτούς που θα αξιωθούν της διαχρονικότητας.

Η κα Τζανακάρη πετυχαίνει συνειδητά και με πολύ κόπο, είμαι σίγουρη, τόσο στο προηγούμενο όσο και σε τούτο το βιβλίο να μας κρατήσει σε εγρήγορση και προσμονή για τα βάσανα των ηρώων, χωρίς να διαπραγματεύεται τον χρόνο που πρέπει να αφιερώσει στην ανάλυση και στην περιγραφή συναισθημάτων και καταστάσεων, αρετές αναπόσπαστες της μυθιστοριογραφίας, διεκδικώ-ντας κατ’ αυτόν τον τρόπο μια ξεχωριστή θέση στην πνευματική ιεραρχία της εποχής και του τόπου.

Κυρίες και κύριοι, το ελληνικό μυθιστόρημα είναι ισότιμα και γένους θηλυκού.

*Το κείμενο είναι της κυρίας Πηνελόπης Καμπάκη-Βουγιουκλή, αναπληρώτριας καθηγήτριας Γλωσσολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Γράφτηκε για το «Τζόνι & Λούλου» και διαβάστηκε από την ίδια στην παρουσίαση του βιβλίου στις Σέρρες, στις 2 Δεκεμβρίου του 2011. Παρατίθεται αυτούσιο.

Advertisements
This entry was posted in vanity and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s